10 wskazówek dotyczących optymalnej higieny wody pitnej
Niezakłócona przyjemność picia wody pitnej
1. Przyczyny spadku jakości
Pogorszenie jakości wody pitnej może nastąpić między innymi wskutek sposobu wykonania instalacji rurowej, kontaktu z nieodpowiednimi materiałami, zastoju w rzadziej używanych odcinkach przewodów i/lub niedopuszczalnego podgrzewania. Jeżeli przy instalacji wody pitnej nie uwzględni się tych czynników, sprzyja to rozwojowi bakterii.
Może to prowadzić do uszczerbku na zdrowiu , a nawet do zagrożenia życia i zdrowia.
Systemy rurowe SANHA® w pełni spełniają wysokie wymagania stawiane zastosowanym materiałom. W zależności od zastosowania i właściwości wody pitnej dostępne są u nas systemy z wysokogatunkowej stali nierdzewnej, miedzi, bezołowiowych stopów miedzi z dodatkiem krzemu i/lub z tworzywa sztucznego, które zawsze umożliwiają rozwiązanie dostosowane do potrzeb i zapewniają optymalną ochronę jakości wody pitnej.
Poza zastosowanym materiałem do kształtek i rur w instalacjach wody pitnej bardzo istotną rolę odgrywa również technika instalacyjna. Oprócz właściwego doboru materiałów i komponentów instalacji spełniających wymagania higieniczne, podstawowym warunkiem jakości, trwałości i zrównoważoności instalacji wody pitnej jest oczywiście planowanie instalacji dostosowane do wymogów higieny. W ostatnich latach, na podstawie badań naukowych, coraz wyraźniej widać, że bakterie z wody pitnej są odpowiedzialne za znacznie więcej zakażeń, niż dotychczas przypuszczano.
Dlatego inżynierowie, wykonawcy i operatorzy muszą w większym stopniu skupić uwagę na tym „problemie mikrobiologicznym”, aby w punktach poboru w każdej chwili zapewnić higienicznie nienaganną, czystą wodę pitną. Poniższe informacje mają zapewnić projektantowi, wykonawcy i operatorowi ogólny przegląd istotnych dla instalacji wody pitnej bakterii wskaźnikowych, higienicznych metod montażu oraz fachowego uruchomienia.
2. Bezołowiowa instalacja wody pitnej
Znaczenie bezołowiowych materiałów dalej rośnie wskutek aktualnych zmian regulacyjnych - a potrzeba działania jest pilna. Wraz ze zrewidowaną unijną dyrektywą w sprawie wody pitnej, nową wersją listy ECHA (zob. poniżej) oraz stopniowym, wkrótce następującym dostosowaniem przepisów krajowych, wymagania wobec materiałów mających kontakt z wodą pitną zostają ponownie zaostrzone. Liczne dotychczas dopuszczone stopy (miedzi) nie będą już dozwolone w obszarze wody pitnej, a nawet ich wprowadzanie do obrotu w tym celu nie jest dozwolone.
Projektanci, instalatorzy i operatorzy muszą uwzględniać te wymagania już dziś przy przedsięwzięciach związanych z nowym budownictwem, renowacją i modernizacją. Wczesne przejście na odpowiednie bezołowiowe materiały zapewnia bezpieczeństwo planowania i inwestycji, zapobiega późniejszym doposażeniom i wspiera długoterminowe przestrzeganie wymogów prawnych, ponieważ rotacja zapasów może w końcu zająć kilka lat.
3. Bakterie wskaźnikowe do oceny jakości wody pitnej
Legionellen
Pałeczka okrężnicy (E.coli)
Bakteria ta występuje w jelitach ludzi i zwierząt; w wodzie pitnej nie powinna się znajdować. Jednak co pewien czas pojawiają się doniesienia o skażeniach. Zwłaszcza na obszarach wiejskich o intensywnym użytkowaniu rolniczym może dochodzić do przedostawania się jej do wód gruntowych. Bakteria ta powoduje m.in. dolegliwości żołądkowo-jelitowe, zapalenie wyrostka robaczkowego i zapalenie otrzewnej. Podobnie działa inny drobnoustrój kałowy, enterokoki - charakteryzują się one ponadto szczególnie długą przeżywalnością.
Pseudomonaden
To bakteria będąca drobnoustrojem zimnej wody. Szczególnie narażone mogą być odcinki przewodów o słabym lub rzadkim przepływie. Występują one w źle zaprojektowanych lub starszych systemach przewodów (stagnacja). Zagrożenia: zapalenie płuc lub zakażenia dróg moczowych.
Biofilm
Biofilmy nie są bakterią ani pojedynczym drobnoustrojem, lecz warstwą, która stanowi pożywkę dla innych organizmów. Dlatego nie ma wartości granicznej dla biofilmów, a jedynie dla określonych drobnoustrojów. Tworzą się w bardzo krótkim czasie w każdej rurze. Nie zawsze są szkodliwe dla zdrowia. Przeciwnie, częściowo chronią wnętrze rury i nawet pomagają utrzymać wodę w czystości. Powstawanie i skład biofilmu zależą także od wartości pH i temperatury wody. Jednak sprzyjają również osiedlaniu się bakterii zagrażających zdrowiu, takich jak legionelle (zob. wyżej).
4. (Organiczne) materiały w instalacjach wody pitnej
- Wytyczne KTW, zawierające wymagania higieniczne dla tworzyw sztucznych i silikonów,
- Wytyczne dotyczące powłok
- Wytyczne dotyczące elastomerów
Wytyczne dotyczące środków smarnych oraz wytyczne w sprawie nieistotnych ilości służą do oceny substancji występujących w małych ilościach i zwykle nieprzedostających się do wody pitnej. Obejmuje to katalizatory i inicjatory, obróbkę powierzchniową przędz i tkanin, rozpuszczalniki do dodatków oraz inne środki pomocnicze.
Od 21 marca 2021 r. wytyczne KTW zostają zastąpione przez "Podstawę oceny tworzyw sztucznych i innych materiałów organicznych mających kontakt z wodą pitną". Ze względu na pandemię COVID-19 przepisy przejściowe zostały jednak przedłużone o dwa lata. Podstawa oceny UBA dla materiałów metalicznych jest już wiążąca.
W szczególności przy zastosowaniu materiałów organicznych należy zapewnić, aby nie stanowiły one pożywki dla mikroorganizmów. Do takich materiałów organicznych należą np. uszczelki EPDM. Dlatego wszystkie materiały organiczne stosowane przez SANHA® do uszczelek są regularnie poddawane w MPA Dortmund wymaganym badaniom chemicznym i mikrobiologicznym zgodnie z arkuszem roboczym DVGW W 270.
Dzięki temu stale zapewnia się, że w systemach instalacyjnych SANHA® stosowane są wyłącznie materiały najwyższej jakości, a negatywny wpływ na jakość wody pitnej jest wykluczony.
5. Optymalne materiały & systemy
- kolana o korzystnej charakterystyce przepływu,
- trójniki i elementy przyłączy gwintowych,
- kolana ścienne oraz przyłącza ścienne,
- podwójne przyłącza ścienne w wersjach premium z CuSi i stali nierdzewnej
6. Ścisła współpraca wszystkich zaangażowanych stron
Właściwie tak. Niemniej znaczenia współpracy nie można podkreślać zbyt często, ponieważ nie tylko trzeba uwzględnić wiele aspektów, ale też stawka jest wysoka.
Każdy zna to zjawisko: wszyscy zaangażowani w zasadzie dobrze współpracują, lecz przy jakimś etapie lub podprojekcie każdy zakłada, że to ten drugi jest odpowiedzialny albo się tym zajmie – i w efekcie nikt się nie zajmuje. Da się tego łatwo uniknąć – i wszyscy, czy to projektant, instalator, kierownik budowy czy inwestor – powinni mieć to na uwadze z wyprzedzeniem. W końcu zgodnie z ustawą o ochronie przed zakażeniami (IfSG) „woda przeznaczona do spożycia przez ludzi […] musi mieć takie właściwości, aby jej picie lub używanie nie powodowało zagrożenia dla zdrowia ludzkiego, w szczególności przez drobnoustroje chorobotwórcze”. Instalacja obejmuje nie tylko rury i kształtki, lecz także zawory odcinające, zasobniki wody, punkty czerpalne, armaturę i wiele innych elementów. Chodzi o właściwy rodzaj instalacji (np. instalacja w pętli z podwójnymi płytkami ściennymi), zapewnienie wystarczająco wysokich temperatur w eksploatacji, dotrzymanie minimalnego okresu wymiany wody, wysokość geodezyjną, współczynnik jednoczesności itd., a odpowiedzialni za to są przede wszystkim instalator oraz projektant.
Rozporządzenie w sprawie wody pitnej, DIN, DVGW, ZVSHK...
Dodatkowo przepisy, rozporządzenia i zasady techniczne nie zawsze są w pełni przejrzyste. Oprócz rozporządzenia w sprawie wody pitnej i DIN EN 806 obowiązuje DIN EN 1717 (ochrona wody pitnej przed zanieczyszczeniami), a w określonych przypadkach – oczywiście nie we wszystkich – krajowe normy rozszerzające, takie jak DIN 1988-100 do -600. Dochodzą do tego reguły DVGW serii W, VDI 6023, biuletyny ZVSHK itd.
Ma zatem sens nie polegać na jednym uczestniku i jego pamięci jak u słonia, lecz po prostu dopytywać. W idealnym wypadku istnieje do tego pisemny plan. Znaczenie ścisłej współpracy podkreśla również fakt, że niewystarczająca jakość wody pitnej zgodnie z obecnie obowiązującym rozporządzeniem w sprawie wody pitnej stanowi przestępstwo. Ponadto DIN EN 806 (Techniczne zasady instalacji wody pitnej) określa, że instalacja na obliczeniowy okres użytkowania 50 lat musi spełniać wymagania funkcjonalne, nie może powodować szkód i nie może zagrażać zdrowiu.
Już tylko z tego wynika dla każdego rodzaju instalacji wody pitnej, a więc nie tylko dla hoteli, gastronomii, szpitali, domów opieki czy podobnych obiektów, lecz także w domu jednorodzinnym, konieczność zachowania najwyższej staranności w zakresie aspektów higienicznych. Dlatego i tu obowiązuje: kto rozmawia, temu można pomóc!
7. Ograniczenie czasów stagnacji
Ze względu na typowy sposób użytkowania czasów stagnacji w instalacjach wody pitnej nigdy nie da się całkowicie uniknąć, można je jednak zminimalizować przy prawidłowym doborze i rozmieszczeniu przewodów oraz przyłączy przyborów. Do tego ważne jest dobranie wymiarów systemu przewodów adekwatnie do zapotrzebowania, aby już w normalnym trybie pracy następowała wystarczająca wymiana wody znajdującej się w systemie. Warunkiem jest dokładne obliczenie sieci przewodów z uwzględnieniem rzeczywistych oporów miejscowych oraz zadanego, dopasowanego do zachowań użytkowników współczynnika jednoczesności [1].
8. Instalacja pętlowa i pierścieniowa
9. Higienicznie nienaganna próba szczelności
Jednoznacznie określono w nich, że próby szczelności wodą nie wolno wykonywać, kiedy po próbie ciśnieniowej należy liczyć się z dłuższymi okresami stagnacji, przewodów nie można całkowicie opróżnić, z uwagi na działanie mrozu nie można przeprowadzić próby ciśnieniowej wodą, przewody muszą zostać sprawdzone ze względu na postęp budowy, lecz następnie nie mogą jeszcze zostać uruchomione.
10. Próba szczelności sprężonym powietrzem lub gazem obojętnym
Zakładając, że próbę szczelności należy zazwyczaj wykonać, aby można było ostatecznie zaizolować przewody i zamknąć pozostawione otwory, należy z reguły, także w domu jednorodzinnym, przyjąć dłuższą fazę stagnacji po zakończeniu próby szczelności. Higienicznie nienaganna próba szczelności jest zatem możliwa wyłącznie w formie „próby na sucho” z użyciem bezolejowego sprężonego powietrza lub gazu obojętnego (azotu lub dwutlenku węgla). Badanie to należy przeprowadzić w dwóch krokach, tj. próbę szczelności (wstępną) oraz następującą po niej próbę wytrzymałości (główną). Próba szczelności wykonywana jest przy ciśnieniu próbnym 15 kPa (150 mbar).
Czas próby wynosi dla objętości przewodów do 100 litrów co najmniej 120 minut. Na każde kolejne 100 litrów objętości przewodów czas próby wydłuża się o 20 minut. Używane manometry muszą być zalegalizowane i umożliwiać odczyt z dokładnością 0,1 kPa (1 mbar). Próba wytrzymałości jest wykonywana dla przewodów o średnicy do DN 50 włącznie przy ciśnieniu 300 kPa (3000 mbar).
Dla wymiarów przewodów większych niż DN 50 ciśnienie próbne musi wynosić 100 kPa (1000 mbar). Czas próby wynosi 10 minut - w tym czasie nie może być widoczny spadek ciśnienia. Również przy tej próbie używane manometry muszą być zalegalizowane i umożliwiać odczyt z dokładnością 0,1 kPa (1 mbar).
1] Podstawowa idea współczynnika jednoczesności polega na tym, że nie we wszystkich lokalach mieszkalnych jednocześnie występuje pobór szczytowy.